Zamek w Broku

istoria Broku sięga wczesnego średniowiecza. W X i XI wieku rzekami Bug i Prypeć przebiegał jeden z głównych szlaków handlowych łączących Polskę z Rusią Kijowską. W dokumencie z 1203 roku Brok wzmiankowany jest jako gród obronny z kościołem i 18 wsiami, należący do biskupów płockich. W tym czasie w Broku znajdowała się komora celna, a osada prężnie się rozwijała. W 1501 roku biskup płocki Wincenty Przerębski nadał Brokowi prawa miejskie oraz przywilej targowy. Największy 

fot. ZeroJeden, VI 2002

rozkwit Brok osiągnął w XVI wieku, stając się jednym z większych miast Mazowsza i portem zbożowym na Bugu.

W 1607 roku biskup płocki Henryk Firlej, przy ujściu rzeki Turka do Bugu, rozpoczął budowę pałacu o cechach obronnych. Obiekt ten, wzorowany na zamkach warszawskich (Królewskim i Ujazdowskim), pełnił funkcję letniej rezydencji dla dostojników kościelnych. Na zachód od miejscowości zachowane są fragmenty czworobocznej wieży zamku wzniesionego właśnie przez Henryka Firleja.

Podczas potopu szwedzkiego zamek i miasto zostały zniszczone. Odbudowy podjął się dopiero w 1717 roku biskup Ludwik Załuski. Po włączeniu tych ziem do Rosji władze carskie skonfiskowały majątek biskupów. W 1831 roku budowla spłonęła. Opuszczony pałac szybko popadł w ruinę.

Na początku XX wieku istniejące jeszcze mury służyły okolicznym mieszkańcom jako źródło darmowego materiału budowlanego, co doprowadziło do niemal całkowitej rozbiórki pałacu. Obecnie, przy drodze do Małkini, można zobaczyć ukryte wśród drzew mury dawnej wieży. Jest to jedyna, oprócz fundamentów, pozostałość po zamku. W ostatnich latach powstał projekt Centrum Brok, mający na celu zagospodarowanie ruin, obejmujący przestrzenną wizualizację zabytku w skali 1:1 oraz utworzenie międzynarodowego ośrodka artystycznego.