Zamek w Karłowicach

amek w Karłowicach, położony na Opolszczyźnie, stanowi jeden z lepiej zachowanych przykładów gotyckiej architektury zamkowej w regionie. Został wzniesiony w połowie XIV wieku przez ród von Tschammer na niewielkim wzniesieniu nad brzegiem rzeki Strobawy.

Zamek założono na planie nieregularnego trapezu. Składał się z wysokich, ceglanych murów obwodowych oraz domu mieszkalnego usytuowanego przy kurtynie północnej. Całość otaczała nawodniona fosa, której fragmenty są widoczne do dziś.

Wjazd na teren zamku prowadził od strony zachodniej. Przy bramie znajdowała się cylindryczna wieża, stanowiąca kluczowy element obronny, o murach grubości blisko 2,5 metra u podstawy.

W 1440 roku Karłowice przeszły w ręce Michaela Beessa, pochodzącego z magnackiego rodu. Od 1493 roku dobra 

fot. ZeroJeden, VIII 2003

karłowickie należały do Adama Beessa, marszałka, a następnie namiestnika księstwa brzeskiego. Na przełomie XV i XVI wieku brama zamkowa została przebudowana w budynek bramny, a przy murze wschodnim wzniesiono budynek gospodarczy oraz nadbudowano wieżę.

W 1565 roku zamek zakupił książę brzeski Jerzy II od rodziny Beessów. Od tego momentu pełnił funkcję dworu myśliwskiego, z którego książęta brzescy wyruszali na polowania. Warto odnotować, że po polowaniu w Karłowicach w 1675 roku zmarł ostatni Piast, Jerzy IV Wilhelm.

Po bezpotomnej śmierci Jerzego Wilhelma Karłowice przeszły w posiadanie cesarza austriackiego. Na przełomie XVII i XVIII wieku zburzono gotycki dom przy murze północnym, a około 1715 roku wzniesiono w jego miejscu nowy budynek. W tym okresie powstała również barokowa kaplica z trzema przęsłami i apsydą.

Po roku 1742, po przejęciu Śląska przez państwo pruskie, dobra karłowickie, w tym zamek, były dzierżawione i często zmieniały właścicieli. W drugiej połowie XVIII wieku, na zewnątrz południowo-wschodniego narożnika muru, wzniesiono dwukondygnacyjny dom mieszkalny w kształcie litery ""L"", który połączono z budynkiem bramnym. W XIX wieku do muru południowego dostawiono kolejny dwukondygnacyjny budynek, tworząc czteroskrzydłowe założenie z wewnętrznym dziedzińcem. Wokół zamku założono niewielki park krajobrazowy. Zamek był rozbudowywany w XVI, XVIII oraz XIX wieku.

Po II wojnie światowej zamek przeszedł na własność Skarbu Państwa i został przekazany Nadleśnictwu w Brzegu, które zaadaptowało go na hotel dla 

Zamek w połowie XVIII wieku według rysunku F.B.Wernera

pracowników leśnych. Dewastacja obiektu doprowadziła do utraty wielu zabytkowych elementów wyposażenia, w tym wyposażenia kaplicy. Niewielka część pamiątek z zamku znajduje się w Muzeum w Brzegu.

W latach 80. XX wieku zamek nabył Wiesław Polus. W 2006 roku, w wyniku problemów finansowych, majątek został zlicytowany przez komornika i zamek znalazł nowego właściciela, który podjął się jego renowacji i udostępnienia turystom. Ostatecznie właścicielem została rodzina Gniot.

Mimo różnych perypetii, zamek w Karłowicach zachował się w stosunkowo dobrym stanie. Gotycki obwód murów, osiągający miejscami wysokość 6 metrów, stanowi cenny element historyczny. XIV-wieczna cylindryczna wieża, nakryta stożkowym dachem, jest najcenniejszą pozostałością gotyckiej warowni. Jej zwieńczenie z półkolistymi oknami pochodzi z przełomu XIX i XX wieku. Warto również zwrócić uwagę na budynek bramny z półkoliście zamkniętym przejazdem oraz barokową kaplicę z zachowanym sklepieniem kolebkowym z lunetami.

Obecnie zamek jest udostępniony dla zwiedzających.

Pokaż na mapie