amek w Kole, usytuowany nad Wartą, wzmiankowany po raz pierwszy przez Jana Długosza, został wzniesiony z inicjatywy Kazimierza Wielkiego. Król nadał prawa miejskie osadzie w 1362 roku, a zamek zbudowano w pewnej odległości od niej. Warownia miała za zadanie chronić środkową Wielkopolskę przed najazdami krzyżackimi.
Mury obronne, zbudowane na planie zbliżonym do prostokąta o wymiarach około 70x45 metrów, zamykały wewnętrzny dziedziniec. Fundamenty i przyziemie wykonano z kamienia, natomiast wyższe partie z cegły. W południowym narożniku wznosiła się potężna wieża, kwadratowa u podstawy i przechodząca w okrągłą formę powyżej. Wieża, której lochy służyły jako więzienie, obecnie ma wysokość ponad 16 metrów. Brama zamkowa znajdowała się we wschodnim odcinku murów, w pobliżu wieży.
Do zachodniego odcinka murów przylegał budynek mieszkalny. Pozostała zabudowa wewnątrz murów była drewniana. W roku 1452 kolska twierdza była miejscem spotkania króla Kazimierza Jagiellończyka z przedstawicielami Związku Pruskiego w celu wzniecenia buntu przeciw Krzyżakom.
Zamek w Kole odegrał istotną rolę w historii Polski. Po bitwie pod Grunwaldem podejmowano w nim decyzje dotyczące dalszego prowadzenia wojny z zakonem krzyżackim. W zamku odbywały się również zjazdy szlachty wielkopolskiej.
W czasie potopu szwedzkiego,
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, X 2021
w Kole prowadzono negocjacje między wysłannikiem króla, Krzysztofem Przyjemskim, a Karolem Gustawem. Szwedzi zajęli jednak zamek i kontynuowali najazd. Podczas wycofywania się uszkodzili warownię, która od tego czasu popadała w ruinę.
W końcu XVII wieku zamek stał się własnością bernardynów, którzy przez pewien czas użytkowali go jako klasztor. W XVIII wieku stopniowo rozbierali zabudowania, a w 1768 roku opuścili zamek.
Niezamieszkałe mury nadal niszczały w XIX i na początku XX wieku. Dopiero po II wojnie światowej zabezpieczono pozostałości przed dalszymi zniszczeniami. W 1976 roku podczas badań archeologicznych odkryto fundamenty budynku przy zachodnim murze, który wcześniej nie był znany. Badania kontynuowała Łucja Pawlicka-Nowak.
Obecnie zamek w Kole jest zabezpieczony jako trwała ruina. Zachowały się fragmenty muru obwodowego, zwłaszcza jego zachodnia część, narożna wieża oraz relikty wieży przybramnej i fundamenty donżonu.
Włącz 3D
mek 
