Zamek w Kruszwicy

amek w Kruszwicy wznosi się nad jeziorem Gopło. Najbardziej charakterystycznym elementem budowli jest wysoka na 32 metry ""Mysia Wieża"", związana z legendą o królu Popielu, który miał w niej szukać schronienia przed myszami.

Początki osadnictwa na żyznych terenach wokół jeziora Gopło sięgają epoki kamienia. We wczesnym średniowieczu Kujawy były gęsto zaludnionym regionem, o czym wspomina tzw. Geograf Bawarski, wymieniając plemienne państwo Goplan z licznymi grodami obronnymi. Kruszwica, położona na wyspie jeziora Gopło, była jednym z ważniejszych grodów Goplan, a następnie ważnym ośrodkiem administracyjnym w państwie pierwszych Piastów. 

Mysia Wieża w Kruszwicy na zdjęciu z okresu międzywojennego

Gród został rozbudowany i otoczony drewniano-ziemnymi umocnieniami. Po utworzeniu państwa krzyżackiego i zajęciu Pomorza, Kruszwica stała się miastem nadgranicznym. W 1331 roku, podczas najazdu krzyżackiego, stary gród został zdobyty i zniszczony, a Kujawy znalazły się pod panowaniem Zakonu.

Po objęciu władzy przez Kazimierza Wielkiego, po zawarciu pokoju z Krzyżakami w Kaliszu w 1343 roku, Polska odzyskała Kujawy. Wtedy też z inicjatywy królewskiej w miejscu starego grodu wzniesiony został gotycki zamek założony na planie prostokąta. Zamek otoczony był wysokim, 11-metrowym murem o grubości 2,4 metra. W północno-zachodnim narożniku znajdowała się ośmioboczna, sześciokondygnacyjna wieża, pełniąca funkcję stołpu – miejsca ostatniej obrony z wejściem prowadzącym bezpośrednio z ganku obronnego biegnącego wzdłuż murów na wysokości 10 metrów. Wjazd do zamku znajdował się w kurtynie zachodniej w pobliżu wieży wzmacniającej jej obronę. Na zamkowym dziedzińcu początkowo znajdowała się drewniana zabudowa. W późniejszym okresie, wzdłuż muru południowego, wzniesiono murowany budynek. Zamek otoczony był fosą bronioną po zewnętrznej krawędzi częstokołem. Był siedzibą kasztelanów.

Po zakończeniu wojny trzynastoletniej i zawarciu w 1466 roku II pokoju toruńskiego, Kruszwica straciła znaczenie jako warownia nadgraniczna. Zyskała na znaczeniu jako ośrodek administracyjny, siedziba kasztelani i starostwa niegrodowego.

W XVI wieku nastąpiła modernizacja i rozbudowa zamku, będąca wynikiem pożarów w latach 1519 i 

Widok od strony jeziora, fot. ZeroJeden, VIII 2000

1591. Zarządzający nim starostowie wznosili nowe budynki oraz przebudowali bramę, dostosowując ją do użycia broni palnej. Wjazd do zamku prowadził przez ufortyfikowane przedzamcze z własną murowaną wieżą bramną.

W 1657 roku, wycofujący się z Kruszwicy Szwedzi spalili zamek. Od tego momentu pozostawał ruiną, wykorzystywaną jako źródło materiału budowlanego. W XIX wieku (dokładnie w roku 1896) grożąca zawaleniem wieża została podmurowana i udostępniona do zwiedzania. W tym okresie prawdopodobnie powstała romantyczna legenda o Popielu.

W XIX wieku rozebrany przez władze pruskie.

Obecnie ruiny królewskiego zamku znajdują się na półwyspie jeziora Gopło. Prócz 32-metrowej wieży zachowały się niewielkie przylegające do niej fragmenty murów oraz fundamenty domu mieszkalnego. Po przeprowadzonej w latach 50-tych XX wieku konserwacji, wieża jest udostępniona turystom. Ze szczytu roztacza się widok na jezioro Gopło i nizinę kujawską.