Zamek w Otmuchowie

amek w Otmuchowie, znany również jako zamek biskupi, położony jest na wysokim granitowym wzgórzu (225 m n.p.m.) dominującym nad miastem w województwie opolskim. W średniowieczu, na tym wzgórzu istniał słowiański gród, wzmiankowany w bulli papieża Hadriana IV z 1155 roku jako *Castellum Otomuchov Cum Pertinentis*, będący własnością biskupów wrocławskich, ośrodek zwany kasztelanią.

Pod koniec XIII wieku, prawdopodobnie w połowie stulecia, na miejscu grodu wzniesiono murowany zamek. Budowla gotycka powstała z kamienia i cegły, na planie regularnego prostokąta lub nieregularnego czworoboku. Pierwotny układ obejmował jeden masywny budynek mieszkalny o wymiarach 22x11,5m, przylegający do wewnętrznego obwodu muru obwodowego o nieregularnym 

Brama wjazdowa od południa, fot. ZeroJeden, V 2009

zarysie, wzniesionego prawdopodobnie w miejscu starszego wału. Dodatkowo w północno-zachodnim narożniku wzniesiono wolnostojącą wieżę. Mury osiągały wysokość do 12 metrów. Wjazd do zamku prowadził od południa przez ostrołukową bramę wzmocnioną wieżą. Wokół zamku wykopano fosę zasilaną wodami Nysy.

W latach 1348-1357, za biskupa Jana z Pogorzeli, zamek rozbudowano. Przedłużono skrzydło mieszkalne w kierunku wieży, a w południowo-zachodniej części dziedzińca wzniesiono kaplicę. Miasto Otmuchów, które otrzymało prawa miejskie w 1347 roku, zostało otoczone murami, tworząc z zamkiem wspólny system obronny. W 1430 roku zamek bez walki zajęli husyci, którzy zdeponowali w nim swój skarbiec. Powiększyli walory obronne zamku, wznosząc drugą południowo-zachodnią wieżę. W 1435 roku biskup Konrad odzyskał zamek w drodze wykupu.

W latach 1484–1485, za biskupa Jana Rotha, dokonano rozbudowy i umocnienia zamku, dostosowując go do obrony artyleryjskiej. Powstał zewnętrzny obwód murów z blankami i kluczowymi strzelnicami. 

Zamek w Otmuchowie na pocztówce z 1902 roku

Wjazd wzmocniono szyją bramną z dwoma wieżami. Powiększono skrzydło mieszkalne, łącząc je z północną wieżą.

W latach 1585–1596 budowla została gruntownie przekształcona na rezydencję biskupów w stylu renesansowym przez biskupa Andrzeja Jerina. Powstały dwa nowe skrzydła zamykające wewnętrzny dziedziniec. Zmieniono wystrój wnętrz, zbudowano arkadowe krużganki, a elewacje ozdobiono dekoracją sgraffitową. Fortyfikacje zewnętrzne wzmocniono niewielkimi bastejami. Zamek uzyskał reprezentacyjny charakter rezydencji sakralnej, łącząc funkcje obronne z komfortem mieszkalnym.

Na przełomie XVII i XVIII wieku biskup Franz Ludwig zu Neuburg zmienił wystrój zamku na barokowy. Powstała zewnętrzna klatka schodowa do której prowadził portyk w kształcie rotundy. Powiększono okna zamkowe mury otynkowano. Dotychczasowe gospodarcze skrzydło płd-zach przekształcono w mieszkalne. W latach 1706-1707 u stóp zamkowego wzgórza wzniesiono barokowy pałac zwany „Zamkiem Dolnym”.

W 1646 roku, podczas wojny trzydziestoletniej, 

Zamek w Otmuchowie na pocztówce z około 1910 roku

Otmuchów zajęły wojska szwedzkie, ale zamek uniknął większych zniszczeń. W 1741 roku, w czasie wojen śląskich, zamek został zniszczony w wyniku ostrzału artyleryjskiego przez wojska pruskie. Od tego czasu biskupia rezydencja zaczęła podupadać.

Po sekularyzacji dóbr kościelnych w 1810 roku Otmuchów stał się własnością rodziny Humboldtów. W 1828 roku dokonano częściowej rozbiórki zamku. Zlikwidowano skrzydło południowo-zachodnie i zachodnie oraz kaplicę, a także część murów obronnych. Na ich miejscu założono ogród, którego roślinność sprowadzał Aleksander von Humboldt.

Technicznie zamek składał się z dwóch dominujących brył o czterech poziomach, wykonanych z cegły i kamienia, nakrytych stromymi dachami. Wnętrza wyposażono w cele penitencjarne — tzw. „cele śmierci” — podwójne pomieszczenia z pionowym szybem prowadzącym do dziedzińca, co stanowiło rygorystyczny element systemu karnego.

Na początku XX wieku zamek zaadaptowano na cele turystyczne. Na fundamentach budynku zachodniego 

fot. ZeroJeden, VI 2000

wzniesiono pawilon restauracyjny.

Obecnie otmuchowski zamek nadal góruje nad miastem. Zachowało się trzypiętrowe skrzydło wschodnie którego południowy fragment to najstarsza cześć biskupiej warowni. Zbudowane z cegły na podmurówce z łamanego kamienia nakryte jest łamanym dachem. Od strony dziedzińca dostawiona do niego jest barokowa klatka schodowa. Narożnik północny zajmuje wieża zwieńczona renesansową galerią z machikułami. Z zamkowych wnętrz najciekawsze jest pomieszczenie z zachowanym oryginalnym renesansowym stropem kasetonowym. Z pozostałych elementów zamku zachowały się kamienna gotycka brama wjazdowa piwnice skrzydła zachodniego fragmenty murów i fosa. Na wybrukowanym dziedzińcu stoi zadaszona głęboka studnia.

Od końca XIX wieku i w XX wieku zamek znajdował się w rękach prywatnych, częściowo adaptowany jako letnia rezydencja. Po II wojnie światowej przeszedł w posiadanie Skarbu Państwa, wpisany jest do rejestru zabytków i znajduje się pod opieką konserwatorską. Obecne użytkowanie obejmuje funkcje hotelowo-gastronomiczne. Turysta indywidualny może zwiedzić celę głodową oraz wejść na wieżę.