amek w Pokrzywnie, usytuowany w widłach rzeki Maruszy i niewielkiego strumienia (czasami nazywanego Rudnianką), jest jednym z najstarszych zamków krzyżackich na ziemi chełmińskiej. Został zbudowany na miejscu wcześniejszego słowiańskiego grodu Copriven. Gród ten w 1222 roku książę Konrad Mazowiecki nadał biskupowi misyjnemu Chrystianowi, który w 1231 roku zrzekł się go na rzecz Zakonu Krzyżackiego. Krzyżacy początkowo wznieśli drewniano-ziemną strażnicę nazwaną Engelsburg (zamek Anioła).
Około połowy
Plan zamku właściwego według Conrada Steinbrechta, 1900-1920
XIII wieku Zakon rozpoczął budowę murowanego zamku, dostosowując go do warunków terenowych z wykorzystaniem umocnień wcześniejszego grodu. Budowa trwała ponad pół wieku. W 1239 roku, według kroniki Piotra z Dusburga, warownię zamieszkiwali już bracia zakonni i funkcjonowała kaplica. Pierwsza wzmianka o komturze Pokrzywna, Henryku Brabantiusie, pochodzi z 1278 roku, jemu przypisuje się inicjatywę przebudowy drewnianej strażnicy w murowany zamek.
Zamek był siedzibą komturii. Składał się z trzech części: zamku górnego (wewnętrznego), podzamcza wewnętrznego (zwanego zamkiem średnim) oraz oddzielonego fosą rozległego podzamcza zewnętrznego. Zamek górny, zajmujący szczyt stromego wzgórza otoczonego z trzech stron wodą, został wzniesiony jako pierwszy, na planie nieregularnego siedmioboku. Tworzyły go dwa lub trzy skrzydła oraz wieża bramna, zajmujące wraz z dziedzińcem około 1800 m². Wjazd prowadził przez podzamcze od strony wschodniej, przez umocnione podzamcze, zwodzony most nad przekopem i niską wieżę poprzedzoną ufortyfikowaną szyją bramną.
Najstarszym fragmentem zamku górnego jest budynek północny, kilkukondygnacyjny, mieszczący kaplicę pod wezwaniem św. Wawrzyńca na piętrze. Budowę rozpoczęto od murów obwodowych, używając początkowo głazów narzutowych, a później cegły. W narożniku południowo-wschodnim wzniesiono wieżę bramną z przesklepionym przejazdem, poprzedzoną rozbudowanym przedbramiem
fot. JAPCOK, X 2002
i suchą fosą ze zwodzonym mostem. Pomiędzy kaplicą a bramą powstało skrzydło wschodnie o cechach reprezentacyjnych, mieszczące zakrystię, refektarz i kapitularz. Rozplanowanie pozostałych budynków zamku górnego jest nieznane z powodu późniejszych rozbiórek. Kaplica pw. św. Wawrzyńca została konsekrowana w 1339 roku.
W latach 1283-1300 zbudowano podzamcze wewnętrzne (zamek średni), otoczone murem w kształcie nieregularnego wieloboku. Znajdowały się tam budynki gospodarcze i mieszkania dla załogi. Wjazd prowadził przez zespół bram i prawdopodobnie wieżę bramną oraz most zwodzony nad fosą oddzielającą je od podzamcza zewnętrznego.
Podzamcze zewnętrzne, otoczone murem dostosowanym do kształtu wzgórza, miało charakter gospodarczy. Znajdowały się tam stajnie, stodoły i wozownie. Prowadziły do niego dwie bramy od północy i południa.
W przededniu bitwy pod Grunwaldem zamek posiadał znaczne zapasy mobilizacyjne. W bitwie zginął komtur Pokrzywna, Burchard von Wobecke, a zamek został zajęty przez wojska polskie. Po odzyskaniu
Szyja bramna na podzamczu i brama zamku, fot. ZeroJeden, IV 2005
zamek został odremontowany i wzmocniony. Po śmierci Fryderyka von Zollerna komturstwo w Pokrzywnie zostało podporządkowane komturowi z Radzynia Chełmińskiego. Od tego momentu zamek był siedzibą piwnicznego zarządzającego gospodarstwem i browarem.
Po zawarciu drugiego pokoju toruńskiego w 1466 roku Pokrzywno wraz z Ziemią Chełmińską zostało przyłączone do Polski i stało się siedzibą starostów. W 1611 roku pożar zniszczył kaplicę zamkową, ale starosta Ludwik Mortęski odbudował ją i wyremontował cały zamek. W 1655 roku zamek został zajęty i zdewastowany przez wojska szwedzkie, a następnie spalony. Został odbudowany, ale nigdy nie odzyskał dawnej świetności.
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku władze pruskie sprzedały zamek, który został rozebrany. W 1789 roku zniszczono kaplicę. W 1934 roku ruiny zamku zostały uznane za zabytek i objęte ochroną. Prace zabezpieczające przeprowadzono w latach sześćdziesiątych XX wieku.
Do czasów współczesnych zachowały się duże fragmenty murów zamku górnego, częściowo
Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, VII 2020
zrekonstruowany portal wjazdowy, ruiny spichlerza/stodoły, wieża bramna, pozostałości szyi bramnej i murów skrzydeł mieszkalnych oraz piwnice. Do naszych czasów zachowały się duże partie murów podzamcza zewnętrznego przez które obecnie przebiega droga z Grudziądza do Radzynia Chełmińskiego. W ich płn-zach narożniku stoi stodoła z widocznymi obecnie zamurowanymi strzelnicami. Z zamku średniego pozostał duży ceglany XIV wieczny spichlerz wykorzystywany dawniej jako suszarnia słodu. Zobaczyć też możemy fragmenty murów ceglaną bramą wjazdową z ostrołukowym portalem oraz częściowo zasypane sklepione średniowieczne piwnice.
WÅ‚Ä…cz 3D
mek 
