amek w Prabutach, wzniesiony w miejscu wcześniejszej pruskiej osady Resiesie (Riesen), której strategiczne położenie docenili Krzyżacy. Po zniszczeniu pruskiego grodu w 1236 roku, na przesmyku między jeziorem Liwieniec a nieistniejącym już stawem Młyńskim, powstała krzyżacka strażnica. Została ona zniszczona przez Prusów w 1243 roku.
W tym samym roku, po podziale ziem pruskich na diecezje pomezańską, warmińską i sambijską, Prabuty znalazły się w granicach diecezji pomezańskiej i weszły w skład dóbr biskupich. Około 1276 roku, z inicjatywy biskupa Alberta, rozpoczęto budowę murowanego zamku, który miał pełnić funkcję siedziby biskupów pomezańskich. Prace prowadzono pod nadzorem brata Ruperta, muratora katedry kwidzyńskiej, i trwały do 1345 roku, kiedy to ukończono
Widok z lotu ptaka od południa, fot. ZeroJeden, VIII 2013
gdanisko i drugą linię murów obronnych.
Zamek wzniesiono na wzgórzu, na przesmyku między dwoma jeziorami, co zapewniało mu naturalne walory obronne. Od strony wschodniej, gdzie na początku XIV wieku lokowano miasto, przekopano głęboką fosę. Założenie zamkowe miało kształt trapezu otwartego od wschodu. Posiadało trzy skrzydła: północne, zachodnie i południowe, oraz mur kurtynowy od strony miasta z dwiema narożnymi wieżami i bramą pośrodku. Drugi wjazd prowadził od południa, bezpośrednio na dziedziniec. Skrzydła północne i zachodnie miały po 30 metrów długości i około 10 metrów szerokości. Były podpiwniczone i prawdopodobnie posiadały trzy kondygnacje nadziemne. Z narożnika tych skrzydeł w kierunku jeziora prowadził ganek do wieży latrynowej (gdaniska), wsparty na kilku filarach. Skrzydło południowe miało podobną szerokość i 36 metrów długości. Zamek otaczał podwójny pierścień murów, tworzący wybrukowane międzymurze, a zewnętrzny obwód łączył się z murami obronnymi miasta. W zachodnim narożniku
Widok od południa na mury obwodowe zamku, fot. ZeroJeden, VI 2008
murów wznosiła się potężna wieża, połączona gankiem ze skrzydłem południowym. Od strony miasta znajdowało się gospodarcze podzamcze, otoczone murem, z wolnostojącą wieżą bramną i zwodzonym mostem nad fosą.
W 1414 roku, podczas wojny głodowej, zamek został zdobyty i częściowo spalony przez wojska króla Władysława Jagiełły. W 1422 roku, w trakcie wojny golubskiej, zamek poddał się bez walki, co nie uchroniło go przed splądrowaniem i ponownym spaleniem. Podczas pożaru ucierpiało także miasto i katedra. W czasie wojny trzynastoletniej biskup pomezański Kasper Linke opowiedział się po stronie Zakonu. W dniu 12 października 1458 roku, na zamku w Prabutach, król polski i wielki mistrz podpisali dziewięciomiesięczny rozejm wstrzymujący działania wojenne do lipca 1459. Wojna definitywnie zakończyła się w roku 1466, a miasto pozostało przy Zakonie.
Wiek XVI to okres świetności zamku, zwłaszcza za czasów biskupa Hioba von Dobeneck. Zamek stał się ośrodkiem humanistycznym, goszcząc wybitnych przedstawicieli świata
Zachodni narożnik pozostałości zamku, fot. ZeroJeden, VI 2008
nauki i kultury, takich jak Jan Dantyszek, Erazm Stella i Eoban Hessus.
W kwietniu 1688 roku pożar, zaprószony przez parobka, strawił zamek i sporą część miasta. Odbudowano jedynie niektóre budynki gospodarcze. Zamkowe skrzydła częściowo rozebrano, adaptując je na lazaret, koszary i magazyny woskowe. Kolejny pożar w 1787 roku przyniósł całkowitą zagładę zamku. Wyremontowano tylko budynki wykorzystywane przez wojsko. W kolejnych stuleciach ruiny wykorzystywano jako materiał budowlany, a ostatnie partie naziemne rozebrano po 1945 roku.
Do dzisiaj zachowały się jedynie piwnice skrzydła zachodniego i północnego oraz fragmenty muru zewnętrznego i wewnętrznego. Piwnice skrzydła północnego mają kolebkowe sklepienia i wymiary ponad 2,2 metra wysokości i 6,8 metra szerokości. Piwnice skrzydła zachodniego ze sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspierały się na potężnych filarach. Mają 2,3 metra wysokości oraz 6,6 metra szerokości i 13,2 metra długości. Prowadzone prace mają na celu zabezpieczenie i uczytelnienie zachowanych
fot. ZeroJeden, VI 2008
pozostałości w formie trwałej ruiny. Na terenie zamku znajduje się makieta zamku i miasta.
Włącz 3D
mek 
