šwiebodzin otrzymaÅ‚ prawa miejskie na poczÄ…tku XIV wieku, a niedÅ‚ugo potem wzniesiono zamek. Przypuszczalnie nastÄ…piÅ‚o to pod koniec XIII lub na poczÄ…tku XIV wieku. Fundator zamku jest nieznany, choć mogÅ‚o to być zwiÄ…zane z lokacjÄ… miasta. W 1329 roku warownia wzmiankowana jest jako *civitas ad castrum Swibzin* i stanowiÅ‚a wÅ‚asność ksiÄ™cia żagaÅ„skiego Henryka IV.
W 1333 roku miasto wraz z zamkiem przeszło pod panowanie Królestwa Polskiego, ale już w 1335 roku wróciło pod władzę księcia głogowskiego, a następnie
Zamek w Świebodzinie na widokówce z 1905 roku
stało się lennem króla Czech Jana Luksemburskiego. Po podziale księstwa głogowskiego w 1378 roku, Świebodzin podporządkowany został dzielnicy żagańskiej. Zamek pełnił wówczas funkcję siedziby wdów książęcych oraz centrum administracyjnego dla wschodniej Brandenburgii, zarządzając jej majątkami ziemskimi i prawami. W latach 1435-67 zamek należał do zakonu joannitów i przypuszcza się, że w tym okresie został rozbudowany.
W XV wieku był siedzibą księcia żagańskiego Jana Szalonego, a następnie przeszedł na własność Jana Olbrachta. W 1506 roku namiestnik króla czeskiego w Głogowie, Zygmunt Jagiellończyk, przekazał warownię w zastaw Johannowi von Nostitz, a po trzech latach król Czech Władysław Jagiellończyk nadał ją braciom Johannowi i Wilhelmowi von Haugwitz. Po wejściu Świebodzina w skład cesarstwa (1526) na zamku zasiadali komendanci i starostowie okręgu mianowani przez Habsburgów, wśród nich przedstawiciele rodu von Knobelsdorff. Maximilian Knobelsdorff pod koniec XVI wieku przebudował
fot. JAPCOK, IV 2002
gotycki zamek na renesansowÄ… rezydencjÄ™.
Zamek w Świebodzinie nie był dotychczas przedmiotem kompleksowych badań, które pozwoliłyby określić jego wygląd i układ przestrzenny w czasach panowania książąt głogowskich. Przypuszcza się, że pierwotnie składał się z jednego lub dwóch skrzydeł mieszkalnych oraz cylindrycznej, kamiennej wieży usytuowanej w południowo-wschodniej części dziedzińca. Od miasta warownię oddzielał nawodniony przekop połączony z fosą okalającą mur miejski. Wjazd do zamku prowadził od południowego zachodu przez bramę ze zwodzonym mostem i ufortyfikowanym przedzamczem. Obwarowania miejskie wzniesiono na planie zbliżonym do okręgu. Obwód ten wzmacniało paręnaście baszt, z których większość była otwarta od wewnątrz.
Znane są dwa wizerunki zamku średniowiecznego: z dzieła *Civitates orbis terrarum* z XVII wieku i z 1750 roku autorstwa F.Wernera. Miasto i zamek na tych rysunkach różnią się między sobą. W drugiej połowie XVI wieku zamek rozbudowano o nowe skrzydło mieszkalne, które wraz
Zamek na widokówce z okresu międzywojennego
z istniejącymi uformowało kształt podkowy, co widoczne jest na XVII-wiecznej panoramie Georga Brauna. Jego układ tworzyły budynki zgrupowane wokół dwóch dziedzińców, z trzema cylindrycznymi wieżami, otoczone fosą, przez którą przerzucono most prowadzący do budynku bramnego. Wejście główne prowadziło schodami w zadaszonym, kolumnowym ganku. Część skrzydeł mieszkalnych w górnej kondygnacji mogła być wzniesiona jako konstrukcja szachulcowa, a wszystkie nakryto dachami dwuspadowymi.
Po odbudowie po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej, zamek posiadał już tylko jedną cylindryczną wieżę, co ukazuje rycina Friedricha Wernera z połowy XVIII wieku. W XVII wieku znani są dwaj starości, Jobst Hilmar von Knigge i Franz Jobst. Pod koniec tego wieku cesarz Leopold Habsburg przekazał zamek i przyległe dobra siostrom cysterskom z podwrocławskiej Trzebnicy, co przyczyniło się do stopniowej utraty obronnego charakteru i przekształcenia go w centrum administracyjne dóbr cysterskich. Zachowane do dziś zdobienia
fot. JAPCOK, IV 2002
elewacji w formie krzyża laterańskiego ułożonego z wmurowanychw ściany kul armatnich pochodzą zapewne z tego okresu. Dawniej gmach posiadał dwutraktowy układ wnętrz, który zatarto podczas przebudowy w latach 30. XX wieku.
Po kolejnej przebudowie w XIX wieku całkowicie zatracił swój pierwotny charakter. W 1868 roku zamek odkupił miejski magistrat, który pod koniec stulecia przekazał go siostrom boromeuszkom. Zakonnice zorganizowały tutaj szpital, szkołę katolicką oraz przedszkole. W okresie międzywojennym powstały nowe skrzydła budynku szpitalnego, co zatracło historyczny układ całego założenia. Obecnie w murach szpitala zachowane są wątki murów pierwotnego założenia, głównie w skrzydle południowo-zachodnim. W 1946 roku jego wnętrza zajmuje Sanatorium Rehabilitacyjno–Ortopedyczne (obecnie Lubuskie Centrum Ortopedii). Tereny dawnego przedzamcza oraz fosy od północy i wschodu zajmuje obecnie park zamkowy. Historyczna część zespołu od wielu lat pozostaje wyłączona z eksploatacji i niszczeje.
WÅ‚Ä…cz 3D
