Zamek w Szczecinku

a wyspie jeziora Trzesiecko w XIII wieku istniał graniczny gród księstwa zachodniopomorskiego, strzegący ważnego szlaku handlowego zwanego ""solnym"". W roku 1295 kasztelania białogardzka ze Szczecinkiem włączona została do księstwa wołogoskiego.

W 1310 roku z inicjatywy księcia Warcisława IV, w celu przeciwstawienia się ekspansji Brandenburgii i Zakonu Krzyżackiego, rozpoczęto wznoszenie zamku, umacniając istniejący gród. Nie zostało dotychczas wyjaśnione, czy zamek Warcisława 

fot. ZeroJeden, IV 2005

był murowany, jeśli tak, to ograniczało się to do budynku mieszkalnego, a umocnienia grodu zostały tylko odbudowane. Na północ od grodu, na przesmyku między dwoma jeziorami Warcisław IV lokował na prawie lubeckim miasto nazwane Nowy Szczecin. W zamku miał siedzibę namiestnik książęcy Arnold Dębicz.

W 1356 roku zabudowania z czasów Warcisława zostały rozebrane i prawdopodobnie z wykorzystaniem pozyskanego materiału wzniesiono nowy zamek, w pełni murowany, za czasów jego następców. Powstał on na wyspie o średnicy 70m oddalonej wówczas od brzegu o prawie 60m i połączonej z lądem drewnianym pomostem. Początkowo powstało skrzydło na południowym krańcu wyspy od strony jeziora, a dziedziniec otoczono murem obwodowym, całość miała plan zbliżony do prostokąta. Budynek mieszkalny, zwany później ""domem rycerskim"", miał tylko jedną kondygnację i był płytko podpiwniczony o wymiarach 13,6×35,5m. Brama wjazdowa znajdowała się od strony miasta, czyli od północy, z niej na stały ląd prowadził drewniany most na palach.

Budowę 

Plan zamku według Zbigniewa Radackiego, zakreskowane zachowane skrzydło [źródło]

tego założenia prowadzono do 1364 roku. Do końca XIV wieku wznowiono jednak prace i wybudowano jeszcze drugą kondygnację głównego skrzydła. Po śmierci Warcisława IV w roku 1326 księstwem w imieniu małoletnich synów rządzi jego żona księżna Elżbieta. Po osiągnięciu pełnoletności bracia przez kilka lat wspólnie rządzą ojcowską sukcesją, jednak w roku 1367 dokonują podziału księstwa. W jego wyniku, Szczecinek przypadł wraz z okręgiem najmłodszemu z braci Warcisławowi V. Niewielkie niezależne księstwo szczecineckie przetrwało do jego śmierci w roku 1390.

Prawdopodobnie podczas rozbudowy prowadzonej w latach 1459-1474 za czasów księcia Eryka II wzniesiono północne skrzydło, w którym znalazła się brama wjazdowa. Budynek ten, zwany „bramnym”, miał trzy kondygnacje, a przy jego wschodnim narożniku znajdowała się cylindryczna wieża. Wjazd do zamku prowadził od północy przez zwodzony most  przerzucony nad fosą, dzielącą wyspę na dwie części. Nie jest również jednoznacznie wyjaśniona geneza wieży nazywanej więzienną, 

Zamek w Szczecinku na zdjęciu z lat 1900-06

która znajdowała się przy wschodniej ścianie domu rycerskiego. Grubość murów świadczyć może, że nie powstała w średniowieczu, można przyjąć, że pochodzi z przebudowy dokonanej w XVI wieku. Wieża ta była u podstawy cylindryczna o średnicy ponad 8 metrów, a wyższe jej kondygnacje miały plan kwadratu.

W latach 1606-1610 książę Filip II przebudował południowe skrzydło nadając mu cechy renesansowe, a w latach 1619-1623 książę Ulryk wzniósł nowe skrzydło północne w miejsce rozebranego. W wyniku dokonanych w XVII wieku modernizacji, gotycki zamek przekształcony został w renesansową rezydencję bez cech obronnych. W tym okresie, zamek stanowił oprawę wdowią dla żon po zmarłych książętach zachodniopomorskich z dynastii Gryfitów. Rezydowała tu księżna Anna Maria, a po niej księżna Jadwiga Brunszwicka. W latach 1690 i 1780 skrzydło południowe przebudowywano, a północne rozebrano w 1801 roku.

Po wygaśnięciu dynastii książąt zachodniopomorskich, zamek w Szczecinku stracił na znaczeniu. 

Zamek na zdjęciu lotniczym, fot. ZeroJeden, IV 2023

Obiekt zaadaptowano na sąd, a w latach 1780-93 działała w nim manufaktura. W ciągu XIX i XX wieku jeszcze kilkukrotnie przebudowywano ocalały budynek. Po obniżeniu w połowie XIX wieku poziomu jeziora Trzesieka o prawie 2,5m, zamkowa wyspa stała się półwyspem.

Po drugiej wojnie światowej w zamku znajdowało się schronisko turystyczne. W latach 60-tych XX wieku przeprowadzono prace konserwatorskie i remontowe w celu urządzenia w zamku schroniska młodzieżowego. W roku 1996 zamek nabył prywatny inwestor. W roku 2007 miasto odkupiło niszczejący zamek i przeprowadziło jego gruntowny remont. W czasie prac skuto tynki z murów, odkrywając średniowieczne zdobienia z tzw. cegły zendrówki.

Współcześnie jedynym zachowanym elementem zamku jest jego najstarsze, lecz przebudowane skrzydło południowe. Obecnie jest to prostokątny, dwukondygnacyjny budynek zwieńczony dwuspadowym dachem namiotowym. O jego gotyckiej metryce świadczą dolne partie murów. Obecnie obiekt jest siedzibą Centrum Konferencyjnego ZAMEK.