Zamek w Tarnowie

a Górze św. Marcina, około 3 kilometry od centrum Tarnowa, znajdują się pozostałości zamku, który był siedzibą rodu Tarnowskich. Historia warowni sięga początku XIV wieku, kiedy to kasztelan krakowski Spycimir Leliwita z Melsztyna, otrzymawszy ziemię od króla Władysława Łokietka, rozpoczął budowę zamku na skale dominującej nad okolicą. Zamek składał się z dwóch części: zamku wysokiego, usytuowanego na wschodnim krańcu wzgórza, oraz zamku niskiego (przygródka), pełniącego funkcje gospodarcze. Obie części oddzielono głębokim rowem wykutym w skale.

Zamek wysoki miał kształt nieregularnego wieloboku i był otoczony murem obwodowym, przy którym od południa wzniesiono dom mieszkalny. Z czasem wzdłuż muru powstały kolejne budynki, otaczając niewielki dziedziniec 

Widok zamku na rycinie C.B.Schwarza z początku XIX wieku [źródło]

wewnętrzny ze studnią pośrodku. W zachodniej części dziedzińca znajdowała się wysoka, wolnostojąca cylindryczna wieża, której zadaniem była ochrona wjazdu prowadzącego od strony przygródka. Zamek niski, położony w niższej, zachodniej części wzgórza, miał kształt wydłużonego czworoboku. Otoczony był ceglanym murem z niewielką wieżą wysuniętą na zachód. Zabudowę zamku niskiego stanowiły drewniane budynki gospodarcze. Wjazd prowadził przez szyję bramną na zamek niski, a następnie mostem, być może zwodzonym, nad fosą na zamek wysoki.

W roku 1441 zamek został zniszczony podczas najazdu Węgrów. Podczas odbudowy znacznie wzmocniono jego walory militarne. Warownię otoczono dodatkowym murem, a w narożniku południowo-wschodnim wzniesiono cylindryczną basztę. Wykorzystano przestrzeń przy murze zamku wysokiego pod nową zabudowę, co zwiększyło liczbę pomieszczeń mieszkalnych i gospodarczych.

Okres największej świetności zamku przypada na czasy hetmana Jana Amora Tarnowskiego. Zamek stał 

Zamek w Tarnowie na rysunku z lat 1785-1805

się wówczas jedną z najwspanialszych renesansowych rezydencji w Polsce. Przystosowano go także do użycia broni palnej, otaczając murowanymi i ziemnymi fortyfikacjami. Najbardziej zagrożony narożnik południowo-wschodni wzmocniono poprzez wzniesienie arsenału - czworobocznej bastei tarasowej z licznymi strzelnicami, której zadaniem było ryglowanie drogi prowadzącej na zamek.

Po śmierci Jana Krzysztofa Tarnowskiego w 1567 roku zamek przypadł Konstantemu Ostrogskiemu. W roku 1570 Stanisław Tarnowski, na czele najemnych żołnierzy, zdobył warownię szturmem. Ostatecznie zamek wrócił do Ostrogskiego, ale przestał być rodową siedzibą.

W kolejnych latach zamek często zmieniał właścicieli, należąc do rodów Zasławskich, Lubomirskich, Zamoyskich, Radziwiłłów, Koniecpolskich, Walewskich i Sanguszków. Zaniedbany, zaczął popadać w ruinę. W połowie XVIII wieku przystąpiono do jego rozbiórki. W roku 1848 na ruinach usypano kopiec ku czci powstańców z roku 1846.

Do dzisiejszych czasów zachowały się jedynie niewielkie relikty zamku odsłonięte podczas prac archeologicznych. 

fot. ZeroJeden, V 2006

Można zobaczyć mury przyziemia zamku wysokiego oraz pozostałości renesansowych fortyfikacji, w tym ruiny bastei i arsenału. Obecnie wzgórze zamkowe wraz z pobliskim rezerwatem archeologicznym jest popularnym miejscem spacerów.