Zamek w Żaganiu

 XIII wieku Å»agaÅ„ znajdowaÅ‚ siÄ™ w posiadaniu Piastów legnicko-gÅ‚ogowskich, którzy po 1250 roku wznieÅ›li zamek. ZaÅ‚ożenie miaÅ‚o plan zbliżony do kwadratu o boku niespeÅ‚na 50 metrów. W zachodnim odcinku murów usytuowana byÅ‚a wieża bramna, a jedyne skrzydÅ‚o mieszkalne przylegaÅ‚o do wschodniego odcinka murów. OkoÅ‚o 1280 roku, na obrzeżach miasta książę Konrad III Garbaty wzniósÅ‚ nowÄ… siedzibÄ™. Stary zamek z wieżą mieszkalnÄ… zostaÅ‚ przekazany augustynianom w 1299 roku, którzy przebudowali go na klasztor.

W 1274 roku powstało samodzielne księstwo żagańskie. W 1351 roku wybuchł pożar, który znacznie uszkodził zamek. W 1363 roku zamek był w posiadaniu księcia Henryka, którego córka Jadwiga została żoną Kazimierza Wielkiego.

Księstwo żagańskie istniało do 1472 roku, kiedy ostatni z książąt żagańskich, Jan II Żagański, sprzedał je grafom saskim. W 1486 i 1495 roku miały miejsce kolejne pożary, które tak uszkodziły zamek, że na początku XVI wieku właściciele podjęli prace remontowe. W ich wyniku zamek został rozbudowany do okazałej, renesansowej rezydencji obronnej z czterema półkolistymi bastejami w narożach. Brama wjazdowa została przeniesiona do północnego skrzydła.

Od 1549 roku, przez blisko dwa stulecia, Å»aganiem wÅ‚adali Habsburgowie. Prawdopodobnie w 1583 roku umocnili oni fortyfikacje, 

Robert Weber, Schlesische Schlosser, 1909

wznosząc cztery półkoliste basteje. W 1628 roku cesarz Austrii Ferdynand II sprzedał księstwo Albrechtowi von Wallensteinowi, dowódcy swoich wojsk. Wallenstein w 1632 roku rozpoczął rozległą przebudowę zamku na manierystyczną rezydencję typu *palazzo in fortezza* z fosą i trzema potężnymi bastejami, zatrudniając włoskiego architekta Vincenzo Boccacciego. Materiał z rozbiórki starszych zabudowań został wykorzystany do budowy nowego założenia, podnosząc jego poziom o 3 metry. Rozmach budowy był tak duży, że wyburzono 75 domów mieszczańskich, aby wytyczyć oś widokową. Śmierć Wallensteina w 1634 roku przerwała jednak te prace.

W 1648 roku wÅ‚aÅ›cicielem Å»agania zostaÅ‚ WacÅ‚aw Euzebiusz von Lobkowitz, minister na dworze cesarza Leopolda I. W latach 1679-1693, podczas kontynuacji prac budowlanych pod kierunkiem wÅ‚oskiego architekta Antonio della Porta, zatarto wiÄ™kszość elementów fortyfikacji, w tym zniwelowano basteje. PowstaÅ‚o czteroskrzydÅ‚owe zaÅ‚ożenie paÅ‚acowe na planie kwadratu o boku 75 metrów, wzorowane na głównej siedzibie Lobkowitzów w Rudnicy (Czechy). Gmach otoczony byÅ‚ fosÄ… i posiadaÅ‚ trzy 

Zdjęcie lotnicze, fot. ZeroJeden, III 2022

pełne skrzydła oraz parawanowe skrzydło południowe, niższe od pozostałych.

W 1785 roku zamek stał się własnością księcia kurlandzkiego Piotra Birona, który w 1795 r. przeniósł się do Żagania z Mitawy. Za czasów jego córki, Doroty de Talleyrand-Périgord, w latach 40. XIX wieku skrzydło południowe zostało rozebrane, a przylegająca do niego część fosy zasypana. Na ich miejscu wzniesiono oranżerię i symetrycznie rozplanowany podjazd. W tym okresie Oskar Teichert zaprojektował rozległe ogrody pałacowe.

Zamek znajdował się w rękach Talleyrandów do 1935 roku, kiedy książę Boson II musiał opuścić Żagań. Opuszczony zamek niszczał, a druga wojna światowa przyniosła dalsze zniszczenia i utratę wyposażenia. W latach 1965-1983 przeprowadzono prace zabezpieczająco-remontowe. Obecnie w odbudowanej rezydencji mieszczą się placówki kulturalne, m.in. Centrum Kultury, Urząd Stanu Cywilnego i Centrum Informacji Turystycznej. Nad oknami pierwszej kondygnacji można dostrzec kolekcję maszkaronów.