Zamek w Złocieńcu

 Złocieńcu na lewym brzegu rzeki Drawy, na skarpie, wzniesiono zamek, którego budowę zainicjował prawdopodobnie Ludolf von Wedel z Krępcewa około roku 1303, po zajęciu ziemi złocienieckiej przez Brandenburgię i włączeniu jej do Nowej Marchii. Wedlowie, jako zasłużony w podbojach ród rycerski, otrzymali te ziemie w lenno od margrabiów Askańskich. Zamek zbudowano na planie kwadratu o boku 36 metrów.

Początkowe zamierzenia budowlane Ludolfa von Wedel mogły nie zostać w pełni zrealizowane, prawdopodobnie z powodu najazdu wojsk polsko-litewskich w 1326 roku. Podczas odbudowy synowie Ludolfa, Ludek i Hasso Wedel, wznieśli dwie wieże mieszkalne zamiast jednego budynku wzdłuż południowej kurtyny. Jedna z wież miała wymiary 10 x 7,5 metra, a jej pozostałości odkryto podczas badań archeologicznych. Zamek oddzielono nawodnioną fosą od miasta, 

Zamek na zdjęciu lotniczym, fot. ZeroJeden, IV 2023

które lokowano na prawie magdeburskim w 1333 roku.

Po 1340 roku wzdłuż muru północnego wzniesiono dwukondygnacyjne skrzydło na planie prostokąta o wymiarach 12 x 36 metrów. Budynek ten posiadał okna tylko od strony dziedzińca, a na zewnętrznej elewacji północnej umieszczono dwie latryny.

W 1388 roku ¼ część zamku nabył rycerz Ekhard von dem Wolde, który wsławił się napadem na orszak księcia Wilhelma z Geldrii w okolicach Sławna. Zakon Krzyżacki, upomniawszy się o pojmanych rycerzy, po nieudanych próbach dyplomatycznych najechał Złocieniec w lutym 1339 roku i po trzydniowym oblężeniu zdobył zamek. Podczas odbudowy po zniszczeniach skrzydło północne podwyższono o jedną kondygnację, co umożliwiło założenie ganku obronnego ze strzelnicami, do którego prowadziły z parteru schody ukryte w grubości muru. Najwyższa kondygnacja służyła jako magazyn, wzorem zamków krzyżackich.

W 1365 roku Kazimierz Wielki przyłączył zamek do Polski. Od końca XIV wieku do 1431 roku był we władaniu Krzyżaków.

W 1450 roku współwłaścicielem 

Panorama Złocieńca z zamkiem na miedziorycie Daniela Petzolda z lat 1710-1715

zamku została rodzina Borków. Wzniesiono nowe skrzydło południowe o wymiarach 15,4 x 36 metrów, co znacznie zmniejszyło dziedziniec zamkowy, który miał jedynie 8 metrów szerokości. W drugiej połowie XV wieku do elewacji skrzydła północnego przy bramie, ale wewnątrz murów obwodowych, dostawiono wieżę na planie kwadratu, o wysokości około 20 metrów, która prawdopodobnie nie wystawała ponad dachy zamkowych budynków.

W 1518 roku Borkowie wykupili dobra złocienieckie, stając się ich jedynymi właścicielami. Rozpoczęto stopniowe likwidowanie walorów obronnych zamku i przekształcanie go w rezydencję. Wybito otwory okienne w zewnętrznym murze skrzydła północnego, a jedna z sal na parterze otrzymała gwieździste sklepienie.

Około 1600 roku zamurowano dotychczasową bramę zachodnią, 

Zamek w Złocieńcu na zdjęciu z lat 1900-04

a nową umieszczono po przeciwległej stronie, w murze wschodnim od strony miasta. Jednocześnie zamek zyskał renesansowy wystrój elewacji i wnętrz. W latach 1704-1745 zlikwidowano średniowieczny układ przestrzenny. Wyburzono skrzydło południowe, wieżę oraz fragment skrzydła północnego. Z częściowym wykorzystaniem gotyckich murów Borkowie wznieśli barokowy pałac. W latach 1898-1906 kolejna przebudowa nadała budowli cechy eklektyczne.

W czasie II wojny światowej zamek w Złocieńcu został zniszczony, a w okresie powojennym doprowadzony do ruiny. W latach 60. XX wieku przeprowadzono badania, dzięki którym udało się poznać jego najwcześniejsze fazy budowlane. Niestety, w 1976 roku zamkowe ruiny zostały zburzone. Obecnie jedyną pozostałością po zamku jest zarośnięte wzgórze nad rzeką. Na powierzchni nie zachowały się żadne relikty. Pod poziomem dawnego dziedzińca znajdują się piwnice, prawdopodobnie w części jeszcze gotyckie.

Pokaż na mapie